vervolg: Perfect (gen)et(h)ics (deel 2)
Met Monsanto als voorbeeld lieten we zien dat grote bedrijven slechts één belang dienen - het getal onder de streep - en dat moraal of ethiek daarbij geen rol spelen. Het begaan van een misdaad, zelfs genocide-achtige misdaden is voor een bedrijf een economische overweging. Hoe groter het bedrijf, hoe sterker dit gedrag. In de loop van volgend jaar zullen we met ongelovelijke voorbeelden komen trouwens. Zo onvoorstelbaar, far beyond 9/11, dat mensen het niet voor mogelijk zullen houden. Tot die tijd kunnen de verrichtingen van Monsanto uit deel 1 van dit artikel als voorbeeld dienen. Denk anders ook even aan onze bouwfraude, niets heel dramatisch, maar uiterst winstgevend gebleken voor de frauderende bedrijven. Geen toeval.
Moderne corporaties zijn ware doomsday-machines. Out-of-control. Hoe kan dat?
Een groot bedrijf is, net als onze maatschappij, een ecosysteem of elke ander groter geheel, meer dan de som van zijn delen. De bewegingsrichting van het geheel hoeft helemaal niet synchroon te lopen met de gewenste bewegingsrichting van zijn delen. Dat klinkt als weird-science en dat is het ook, ik heb er nog maar weinig ‘wetenschappelijke’ theorie over gezien. De wil van de meeste werknemers van grote bedrijven heeft vrijwel geen waarde in het collectief. Het bizarre feit doet zich voor dat grote bedrijven levende - let wel: kwaadaardige (!) - entiteiten met een eigen wil en een eigen persoonlijkheid blijken te zijn. Deze stelling is vrij gemakkelijk te onderbouwen en kan in ieder geval als metafoor vrij goed stand houden.
In de documentaire ‘The Corporation’ wordt heel aannemelijk gemaakt dat de persoonlijkheid van een bedrijf die van een psychopaat is. Omdat het moeilijk voorstelbaar is dat alle of zelfs maar een belangrijk deel van de werknemers en topmanagers van het bedrijf dezelfde pyschopatische persoonlijkheid als het bedrijf zelf hebben, is dit al een eerste aanwijzing dat het bedrijf als geheel meer is dan een optelsom van zijn delen (werknemers bv.).
Het bedrijf maakt bij het behalen van zijn doelstellingen geen onderscheidt tussen vriend of vijand. De met IGF1 besmette melk die de Monsanto-koeien produceren wordt ook door de kinderen van de eigen werknemers gedronken. De directeur gebruikt ook DNA-slopende Nutrasweet in zíjn koffie. Andersom beredeneerd, er is waarschijnlijk niemand in het bedrijf die het een goed idee vindt dat zijn bedrijf mensen lichamelijke schade toebrengt en het milieu verpest. Tóch gebeurt het. En niet alleen bij Monsanto. Ook een indicatie dat een bedrijf een eigen wil heeft die in kan gaan tegen die van zijn delen.
Dit soort bedrijven hebben ook extreem aggressieve afweermechanismen. Zoals het een psychopaat betaamt zal enig signaal dat hun handelen misschien niet helemaal ethisch correct is, vrijwel nooit een moment van bezinning tot gevolg hebben, maar veel vaker een extreme reactie naar de zender van die signalen. Recht evenredig met de grootte van de te behalen winsten en omzetten. Wederom maakt het hierbij niet uit of de afweer wordt gericht tegen de eigen delen of (werknemers, klokkenluiders) of externe delen, zoals journalisten of controlerende instanties. Nog erger dan een groot bedrijf is in dit opzicht een complex van grote bedrijven met allemaal dezelfde belangen. De documentaire ‘Outfoxed’ laat zien hoe zo’n mechanisme werkt. Twee journalisten van Fox hadden een goed geresearchte documentaire gemaakt die onweerlegbaar aantoonde dat het Profilac van Monsanto schadelijk was. In plaats van hetonderzoek na te lopen en fouten te herstellen ging Monsanto in de aanval. Een vast patroon is daarbij herkenbaar. Grote bedrijven hebben veelal namelijk verstrengelde belangen, veroorzaakt door afhankelijkheden. En afhankelijkheden maken chantabel. Monsanto is één van de grootste adverteerders bij FOX en zonder die account zou FOX in de problemen komen. Het resultaat laat zich raden. De gezondheid en voorlichting van de kijkers is minder belangrijk dan het overleven van het bedrijf. De journalisten konden vertrekken, de docu werd niet uitgezonden en uiteindelijk werden de journalisten ook nog eens door een kostbare en pijnlijke juridische procedure getrokken waarbij obscure regeltjes en gaten in de wet uiteindelijk in hun nadeel werkten. Dat en het ongelimiteerde budget van de tegenstander. Terwijl de geest van de wet volkomen helder was in dit geval en niemand kon twijfelen aan de schadelijkheid van Provilac.
Moderne bedrijven gaan veel verder dan dit, ze zullen niet alleen agressief reageren op bedreigingen, ze hebben ook preventieve mechanismen. Te beginnen bij overtuigend lijkende wetenschappelijke publicaties die tegen elke eenvoudige logica ingaan maar desondanks moeilijk ‘wetenschappelijk’ zijn te weerleggen. Vervolgens zullen bedrijven politici en politiek afhankelijk maken van hun sponsoring (ordinaire omkoping heet dan lobbieën). Met de juiste bedragen is het vaak mogelijk politiek concreet te beinvloeden en zelfs om gunstige wetten te laten maken. Wat zo ontstaat is een complex aan afhankelijkheden tussen bedrijven, media en politici. Allemaal opgenomen in het kwaadaardige veld dat heerst rondom een grote corporatie en dat terwijl ze het individueel waarschijnlijk allemaal anders zouden willen.
Oplossingen zijn eenvoudig te bedenken maar extreem moeilijk te implementeren. Om te beginnen is het een probleem dat er geld verdiend kan worden aan ellende. Olie, wapens en drugs zijn de belangrijkste handelswaar op aarde en dat zegt al genoeg. Zolang oorlog winsten oplevert die groter zijn dan in welke andere bedrijfstak dan ook, misschien op olie na dus, zullen we heel veel oorlog zien. Zolang pharmaceutische winst maken met ongezonde mensen is het niet in hun belang ons daadwerkelijk gezonder te maken. De AIDS-lobby is een geweldig voorbeeld. Solide wetenschappelijk bewijs voor het bestaan van een HIV-virus is nog nooit geleverd (toon mij een geisoleerd HIV-virus) en van het medicijn AZT was allang bekend dat het dodelijk was, daarom dat het als chemotherapie-medicijn al werd afgedankt. Overheden kunnen blijven groeien door mensen bang te maken, dus evolueren ze tot terroristische organisaties. Letterlijk.
De afstand die aandeelhouders hebben tot het daadwerkelijk handelen van de bedrijven waarin ze inversteren in ook een probleem. De koersgrafiekjes op een computerscherm laten niet de gezichten en de families van de 650.000 Irakezen zien die over de kling worden gejaagd om die grafieken een stijgende tendens te kunnen geven. Een bedrijf is voor een belegger een (liefst zwart) getal en het handelen van dat bedrijf niet meer dan een kleine krantenkop. Want verwacht niet al te vaak grote krantenkoppen bij corporate crimes, de belangen van grote mediabedrijven liggen niet bij juiste voorlichting en eerlijk nieuws.
Daarnaast is het belangrijk afhankelijkheden om te keren. Wij moeten niet afhankelijk zijn van grote bedrijven (of regeringen) maar zij van ons. De afhankelijkheid van werknemers van het bedrijf is bijvoorbeeld een probleem. Ze hebben gezinnen die ze moeten onderhouden, dikke SUV’s die moeten rijden en te dure huizen die maandelijks moeten worden afgelost, flatscreens, mobieltjes (allemaal onnodige dingen die ze zijn aangepraat door krachtige marketing). Deze afhankelijkheid maakt werknemers moreel chantabel. Een oogklepmentaliteit en een zelf aangepraat gevoel dat ze toch geen invloed kunnen hebben is het gevolg. Uiteindelijk ligt de oplossing dus bij ons, want geen bedrijf is in staat tot misdaden als wij er niet aan meewerken.
En zo kan het dus dat een concern als Bayer een partij met Hiv besmette medicijnen op de europese markt kan dumpen nadat het in de VS was teruggetrokken. Ze wisten dus dat het besmet was. Niemand van de direktie is aangeklaagt. (in de VS)