De Heilige Coca Cola Maffia
We schrijven hier op Zapruder_Inc veel over de corporaties en de schaamteloze zelfverrijking van multinationals, waarbij ze lokale regeringen gebruiken als veredelde administratiekantoren en ze zonder scrupules de heilige “buck” najagen. De meeste bedrijven die hier de revue gepasseerd zijn hebben voornamelijk directe banden met de oorlogsindustrie (bevoorrading leger, wederopbouw, olietechnologie), maar er zijn ook andere multinationals die een ogenschijnlijk onschuldiger karakter hebben die hun macht enorm laten gelden. En sommige dingen moet je gewoon zelf zien om te geloven. Toen ondergetekende onlangs een verdiende vakantie genoot in Midden-Amerika, was er weer een opmerkelijk staaltje van macht te zien van de multinationals. Zelfs op microniveau doen deze gasten hun macht gelden.
Het bedrijf in kwestie was Coca Cola. Hoewel dit bedrijf nou ook niet bepaald brandschoon was in de Tweede Wereldoorlog (ten tijde van de nazibezetting bleef de Coca Cola Company actief in bezet Europa door onder andere te leveren aan de nazi’s en introduceerde men tevens het nieuwe drankje Fanta om de bedrijfsnaam niet teveel te besmetten) is het vooral bekend van de reclame met de olijke kerstman en het “geluk en genot” dat het brengt in nagenoeg alle landen van de wereld. Toen ik in het Mexicaanse Indianendorp San Juan Chamula was, in de zuidelijke provincie van Chiapas, ontdekte ik een vreemde situatie met de donkere drank in een opvallende hoofdrol. Dit gebied is een vrij bijzonder en mooi gedeelte van Mexico, omdat de Tzotzil-indianen een hoge mate van zelfbeschikking hebben in dit gebied. De federale overheid van Mexico heeft hier aanmerkelijk minder controle en hanteert een grote mate van laissez-faire. De provincie Chiapas is sowieso een woelig gebied, omdat de invloed van de revolutionaire Zapatistas en hun EZLN er nog steeds erg groot is.
Terug naar de Tzotzil-indianen. Deze indianen houden er een opmerkelijke mengeling van religieuze gebruiken op na: oude Maya-rituelen gecombineerd met christelijke religie die destijds met de Spanjaarden meekwam. Hun geloofsbelijdenis is enorm sterk en hun dagelijks leven staat grotendeels in het teken van hun hybride religie. De dorpen worden met ijzeren hand geregeerd door lokale chefs die een belangrijke rol hebben in de religieuze belijdenis. De Tzotzil-religie kent een belangrijke traditie van offerandes brengen (Maya-gebruik) aan voornamelijk christelijke heiligen. De offerandes bestaan hoofdzakelijk uit kaarsen, voedsel en… Coca Cola! In de kleine en straatarme dorpen vindt een gigantische consumptie van Coca Cola plaats, enerzijds wordt het als offerande gebruikt en anderzijds is het een vorm van valuta geworden. Coca Cola is net zo waardevol als dollars. De consumptie onder de indanenbevolking is ook enorm, getuige het hoge gehalte “pottertjes” in de monden van de dorpsbevolking. Er is altijd wel een Coca Cola truck te zien die weer kratjes aflevert voor het volgende religieuze feest.
Het Mexicaanse Stadje San Juan Chamula in de zuidelijke provincie Chiapas
En nu komt het klapstuk: de distributie van Coca Cola is geheel in handen van de dorpschefs. Zij verkopen de drank tegen -in verhouding- fikse prijzen aan de bevolking zodat zij weer kunnen offeren aan de heiligen in de kerk. Dat geldt tevens voor de kaarsen die gebrand moeten worden. En enkel en alleen afname bij de dorpschefs is toegestaan; de cola wordt rechtstreeks aan hen geleverd, alwaar zij zorg dragen voor de verdere distributie binnen de gemeenschap. En als men op een bepaald moment minder of niet afneemt dan gebruikelijk is, wordt men door de chefs dringend doch duidelijk verzocht de normale consumptie te hervatten. En hier geen gehoor aan geven is geen optie! De uitwerking van dit alles is makkelijk te zien: een huis van een cola-pushende dorpschef onderscheidt zich van de andere onderkomens niet alleen vanwege het feit dat het vier muren en een dak bezit, maar ook door het grote wagenpark dat ernaast gelegen is. Deze colapooiers verrijken zich ten koste van hun eigen mensen; courtesy of The Coca Cola Company.
Het blijft opmerkelijk dat in een gebied waar de eigen regering weinig te vertellen heeft en buitenlandse oliebedrijven nationaal compleet worden geweerd (PEMEX, de oliemaatschappij van de overheid heeft de totale nationale markt in handen) dat Coca Cola zich zo ertussen weet te wurmen. Dat men daarbij gebruik maakt van lokale maffia en religieuze dekmantels is uiteraard geen probleem. Het is een klein, bijna onzichtbaar voorbeeld van corporatisme, maar wel enorm sprekend.
Volgende keer: Midden-Amerika en de macht van de Amerikaanse fruitbedrijven
Het recept van coca cola blijft geheim, schijnt, maar vroeger werd de refreshing taste voor de jeugd (ten tijde van de drooglegging in Amerika) vooral veroorzaakt door de cocaïne in het brouwsel.